درحالی که شهرهای بزرگ با مشکلاتی مانند آلودگی ، کمبود زمین، ترافیک، فرسودگی زیر ساخت، شیوع بیماری های شهر نشینی و مهاجرت های بی رویه دست و پنجه نرم میکنند. نگاه کارشناسان به سوی الگو های شهرک سازی پایدار معطوف می شود. الگو هایی که نه تنها تجربه زیستی با کیفیت تری به مخاطبین خود ارائه میکند ، بلکه وجود و ترویج این ساختار ها به کنترل جمعیت و ترافیک شهر های بزرگ نیز کمک شایانی میکند. در عین حال میتواند بخش از موتور محرک توسعه منطقه ای نیز باشد.
اهمیت شهرک های پایدار در چیست؟
الگوی شهرک نشینی به عنوان یک الگوی خودبسنده ، باید نیاز های اساسی ساکنان را رفع کند در شهرک های پایدار به این مسائل، از نیاز های اساسی چون ، آب و برق تا فضای جمعی و تفریحی در خود مجموعه پاسخ داده می شود. مهم ترین ویژگی ساختار شهرک های پایدار، بهینه بودن الگوی مصرف انرژی است که به واسطه استفاده از انرژی های تجدید پذیر و البته بهره مندی از الگوهای معماری بومی و سبز، کمترین میزان استفاده و هدر رفت انرژی را شاهدیم
طبیعت همیشه باید در اولویت هر تصمیم در مقیاس کلان مد نظر باشد، شهرک های پایدار با انتخاب درست مصالح ، الگو های ساخت و ساز و اتخاذ بهینه ترین استراتژی های شهری، کمترین آسیب را به طبیعت وارد میکنند که این موضوع ، تعمیر و دور ریز مصالح غیر استاندارد را به کمترین میزان ممکن میرساند.
استفاده از فناوری های جدید و شیوه ساخت و ساز کم مصرف و سبز شهرک های پایدار را به محصولاتی قابل بازیافت و تجدید پذیر تبدیل میکند،کلونی هایی که طول عمر طولانی دارند و با تغییرات زیست محیطی همراهند، اقلیم تاثیر منفی روی آنها نمیگذارد ، متناسب با فرهنگ محیطی هر منطقه اند و اقتصاد خانوار را مد نظر قرار میدهند با این حال بعد از اتمام طول عمر هر یک از اجزا، می توان تعویض و جایگزینی آن را ارزان و بدون نگرانی در نظر گرفت.
از دیرباز ایرانیان به کیفیت فضایی محل سکونت به مثابه بخشی از سبک زندگی و بستر رشد فرزندان خود، اهمیت فزاینده ای میداند. به همین خاطر است که سلیقه عمومی و حافظه فرهنگی آنها همیشه تمایل به محلی زنده و مرتبط با طبیعت دارد. این موضوع در طراحی خانه هایشان نیز محسوس است، حضور موثر گیاهان و ارتباط روزانه با آب در محیط داخلی ازین ویژگی هاست ، گذشته از آن ارتباط اجتماعی محلی با همسایگان و وجود فضای جمعی برای اهالی یک منطقه امری واجب است. این ارتباط موثر جمعی ، جدای از سلامت اجتماعی و روانی آسوده موثر بر معماری و فضا سازی خانه ها نیز هست، این مساله خانه های ایرانی را همیشه به فضایی پویا، منعطف و مهمان پذیر توام با حفظ حریم و درونگرایی خانه تبدیل میکند.
تحقیقات نشان میدهد در کشور های درحال توسعه «Medium-scale settlements» بالاترین بازده را از نظر هزینه ، امکان کنترل ، مشارکت ساکنین ، و ساختار های اقتصادی خرد دارند. این شهرک ها عموما با ترکیب مسکن، محل کار ، منبع انرژی منبع تغذیه، خود را به عنوان یک اکوسیستم کامل برای زندگی معرفی میکنند.
با توجه به رشد ساختار های شرکتی«Remote work» یا دورکاری ، زندگی در شهر را به سبک زندگی گران و غیر قابل توجیه تبدیل میکند ، از همین رو کار در خانه یا محلی نزدیک به خانه و انتقال محل زندگی به فضایی ارگانیک ، خلوت و دنج تر را به عنوان راه حل منطقی پیش پای همه می گذارد. با وجود رشد روز افزون هوش مصنوعی و حذف بسیاری از مشاغل و رشد کار های فکری و انسانی تر ، حضور در فضایی طبیعی جزئی از جدایی ناپذیر از نیاز های انسان می شود.
شهرک های پایدار در ایران چه چالش هایی را حل میکنند؟
اولین مساله ای که فعالین حوزه املاک و مستقلات مطرح میکنند ، حفظ ارزش پول و سرمایه بودن املاک است . با این حال این پرسش به وجود می آید که آیا همه میتوانند در این زمینه سرمایه گذاری کنند؟
پاسخ مثبت است ، ساختار های بانکی ، تسهیلات و طرح های تشویقی زیادی برای هر قشری در زمینه خرید و سرمایه گذاری املاکی که در راستای ساخت این گونه شهرک ها هستند ، را در نظر گرفتند. جدای از این موضوع، شرکت سایان به عنوان یکی از مهم ترین سرمایه گذاران این حوزه در استان های مختلف ایران بستر های سرمایه گذاری و خرید های خرد و کلان این گونه پروژه ها را آسان کرده است. یکی از این پروژه ها ، مجموعه شهرک های پایدار بهارستان در استان اصفهان هستند که با طراحی های اقلیم محور و هم راستا با اقتصاد خانوار ، این امکان را فراهم میکند که بتوان یک زیست سالم و سودزا را در فضای غیر شهری تجربه کرد.
یکی دیگر از چالش هایی که در ایران مطرح است ، مساله ساخت و ساز و شیوه های اجراست که با محدودیت تکنولوژی و نیروی کار حرفه ایی همراه است، در این زمینه نیز سایان با سیستم های پیشرفته که طراحان و معماران داخلی با استفاده از دانش روز دنیا آن ها را طراحی کردند. این مساله را با سیستم های پیش ساخته و سبز حل کردند. سیستم هایی که در کمترین زمان ممکن، طرح های گوناگونی را با متریال هایی که نه تنها برای محیط زیست خطری ندارند بلکه با طول عمر و تجدید پذیری خود ، کیفیت زندگی را چند برابر میکنند ، قابل اجرا می سازد.
بحران انرژی امروز به مهمترین بحث صنایع از جمله صنعت ساختمان تبدیل شده ، بحران برق و آب یکی از چالش برانگیز ترین مسائل طرح های تفصیلی شهر ها و مسکن سازی امروز و آینده ایران است. مساله ای که راه حلی جز حرکت به سمت پایدار سازی طرح های عمرانی ندارد شهرک های پایدار با کنترل الگوی مصرف و ساخت تامین کنندگان انرژی در خود، مانند نیروگاه های برق خورشیدی و یا دستگاه های AWG برای تامین آب از رطوبت هوا و همینطور استفاده از گلخانه های مصنوعی برای تولید اکسیژن ، کنترل نور و دما و رطوبت با مشکل کمتری نسبت به شهر ها با چنین بحران هایی مواجه اند.
رشد جمعیت بدون رشد زیرساخت ها منجر به فرسودگی زیر ساخت ها و صنایع می شود ، مساله ایی که شهر های بزرگ ایران با آن روبرو هستند ، عدم تناسب کیفیت زیرساخت با جمعیت شهری است ، با کوچک شدن واحد های جمعیتی به شهرک ها ، این امکانات و زیرساخت ها طول عمر طولانی تری دارند و در طولانی مدت باعث متوازن بودن توسعه شهری می شوند و در اقتصاد کلان منجر به افزایش قدرت خرید مردم با رشد واحد های اقتصادی کوچک و خروج از انحصار برند های بزرگ.
یکی دیگر از مسائل سکونت های معاصر در ایران ، آینده نگر نبودن آنهاست ، عدم برنامه ریزی دقیق و پیشبینی های رشد جمعیت و نا متعادل بودن کفه های جمعیت ، راه و ترابری ، نیاز های انسانی و کسب و کار است. علاوه بر آن عدم وجود هویت شهری این پروژه هارا به فضا هایی بی کیفیت و به اصلاح عام “قوطی کبریت” میکند، انفصال معنوی ما بین فضا و هویت فرهنگی ایرانی. و رشد نا پایدار آنها احساس نیاز سکونتگاه هایی را به وجود می آورد که معانی انسانی تری داشته باشند و از الگو های اصیل تری استفاده کنند.
اصول حیاتی برای موفقت شهرک سازی پایدار در ایران
- اقتصاد محور باشند نه صرفا مسکن محور
- هیچ فضای اقامتی بدون ارتباط درست با هسته کسب و کار محلی پایدار نیست ، این واحد های تجاری نیز باید با اقتصاد خانوار و محلی نیز مرتبط باشند و در راستای تقویت اقتصاد منطقه عمل کنند
- مدیریت انرژی ،مدیریت ضربان قلب شهرک است
- با استفاده از جدید ترین فناوری های روز دنیا برای کاهش مصرف و حفظ انرژی تولیدی و البته الگو های کهن و بهینه معماری و شهرسازی می تواند در کنار خانه های صفر انرژی کمک شایانی به گذار ازین بحران انرژی کرد و در عین حال این اکوسیستم را با کیفیت بیشتری به سمت الگوسازی پیش برد
- ما در طبیعت زندگی نمیکنیم، با طبیعت زندگی میکنیم
- این نگرش همزیستی و احترام متقابل به طبیعت به عنوان یک نگرش پایدار منجر به حفظ زیست بوم گیاهی و حیوانی منطقه می شود که در سالیان بلند مانند برخی از شهر ها شاهد تغییرات اقلیمی و تقابل طبیعت با خودمان نباشید
- مشارک مردم در توسعه
- این پروژه ها باید در ارتباط و با نظر مستقیم خود کاربران و ذی نفعان ساخته شود ، پرژه های از پیش برنامه ریزی شده باید انعطاف لازم برای تغییرات آینده و انطباق ساکنین آینده را در نظر بگیرند.
جمع بندی
شهرک های پایدار می تواند یکی از مهمترین و کاربردی ترین راه حل های بحران سکونتگاه در ایران باشد، گران بودن زندگی شهری ، سالم نبودن زیست غیر ارگانیک ، شیوع بیماری های ناشی از آلودگی و گرانی مسکن در شهر های بزرگ مسائلی هستند که رشد الگوی شهرک های پایدار از بیشتر شدنشان جلوگیری و منجر به تنفس جمعیتی می شود.
احیای اقتصاد شهری ، توسعه مناطق کم برخوردار ، پراکندگی نقدینگی در کشور ،کاهش فشار بر کلان شهر ها ، بالا رفتن کیفیت مسکن و به تبع بالا رفتن کیفیت زندگی از نتایج این تحول ساختاری در الگوی مسکن است.
